MẠNG LƯỚI BẢO VỆ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRONG Y HỌC CỔ TRUYỀN
Trong Y học Cổ Truyền, các sản phẩm từ động vật hoang dã đã có lịch sử lâu đời được kê đơn và tiêu thụ như các thành phần dược liệu. Tuy nhiên, một số loài động vật hoang dã hiện đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do nhu cầu này. Hình ảnh tích cực của Y học Cổ Truyền đã bị bóp méo nghiêm trọng bởi việc sử dụng trái phép động vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng trong các bài thuốc. Năm 2022, Tiến sĩ Yemeng Chen (Chủ tịch Chủ tịch Cao đẳng Y học Cổ truyền Trung Quốc tại New York), Tiến sĩ Lixing Lao (Chủ tịch Đại học Y học Tổng hợp Virginia) và bà Lixin Huang (cựu Chủ tịch Cao đẳng Y học Cổ truyền Hoa Kỳ) đã hợp tác để nâng cao nhận thức về vấn đề này trong cộng đồng. Nhằm thúc đẩy vấn đề quan trọng này một cách đồng nhất, chúng tôi đã thành lập Mạng lưới bảo vệ Động vật Hoang dã trong Y học Cổ truyền.
ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN BỜ VỰC TUYỆT CHỦNG
Tê tê
- Hơn 1 triệu cá thể đã bị giết hại từ năm 2000 đến năm 2014 (TRAFFIC)
- Từ năm 2015 đến năm 2019, tổng cộng 215 tấn vảy tê tê đã bị tịch thu ở châu Á (C4ADS)
- Tất cả 8 loài tê tê hiện đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng (IUCN)
- Tại châu Á, quần thể tê tê đã giảm hơn 80% trong 20 năm qua do bị săn bắt để lấy vảy và thịt (IUCN)
Hổ
- Phạm vi phân bố của hổ đã thu hẹp 93% chỉ trong một thế kỷ (IUCN).
- Ước tính hiện có khoảng 7.000 - 8.000 con hổ đang được nuôi nhốt trong các cơ sở trên khắp châu Á (TRAFFIC).
- Tính đến tháng 11 năm 2021, chỉ còn khoảng 3.900 con hổ hoang dã trên toàn thế giới, giảm đáng kể so với 100.000 con cách đây một thế kỷ (WWF).
Tê giác
- Danh sách đỏ IUCN phân loại 3 trong số 5 loài tê giác còn lại (tê giác đen, tê giác Sumatra và tê giác Java) là cực kỳ nguy cấp (IUCN).
- Kể từ đầu thế kỷ 20, quần thể tê giác hoang dã toàn cầu đã giảm mạnh từ 500.000 cá thể xuống còn chưa đến 28.000 cá thể (IRF).
- Chỉ riêng trong năm 2023, 586 con tê giác đã bị giết hại do săn trộm trên khắp châu Phi (IRF).
Gấu
- Hơn 12.000 con gấu đang bị nuôi nhốt trong các trang trại lấy mật ở châu Á (WAP, 2018).
- Tính đến tháng 8 năm 2024, vẫn còn 94 con gấu đang bị nuôi nhốt trong 16 cơ sở tư nhân ở Hà Nội (ENV).
- Gấu bị nhốt trong những chiếc lồng nhỏ hẹp, thường xuyên bị đau đớn và có thể chết vì nhiễm trùng, bệnh tật, mất nước hoặc đói.
Y học cổ truyền là
một Yếu tố góp phần
Mặc dù từ lâu chúng đã được sử dụng như những dược liệu quý giá trong Y học cổ truyền, nhưng nạn săn trộm, khai thác quá mức và việc sử dụng tràn lan các sản phẩm từ động vật hoang dã đang đẩy nhiều loài đến bờ vực tuyệt chủng. Các nghiên cứu và khảo sát gần đây cho thấy một tỷ lệ đáng kể các thầy thuốc Y học cổ truyền vẫn tin vào tác dụng chữa bệnh của những sản phẩm này và tiếp tục kê đơn chúng, bao gồm cả các loài được pháp luật bảo vệ.
80.7%
Theo khảo sát, các thầy thuốc Đông y được hỏi tin rằng các sản phẩm từ tê tê có tác dụng điều trị ít nhất một trong các bệnh sau: các vấn đề liên quan đến tuyến vú, ứ huyết và các bệnh về xương khớp (như viêm khớp, thấp khớp), v.v.
(WildAid, 2023)
59%
các thầy thuốc Đông y thừa nhận đã từng khuyên bệnh nhân sử dụng các sản phẩm bất hợp pháp (từ các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng như sừng tê giác, hổ và tê tê) trong vòng hai năm qua.
(TRAFFIC, 2022)
53%
số người hành nghề Y học Cổ truyền được khảo sát tin rằng các sản phẩm từ tê tê có thể điều trị hiệu quả tình trạng tắc ống dẫn sữa.
(WildAid, 2023)
Hơn 22,000
quảng cáo sản phẩm từ động vật hoang dã đã bị phát hiện trên các nền tảng trực tuyến tại Việt Nam, trong khoảng thời gian từ tháng 7 năm 2021 đến tháng 6 năm 2023, trong đó hơn 96% quảng cáo về tê tê là về vảy tê tê và thuốc làm từ vảy tê tê.
(TRAFFIC, 2024)
Có tới 400
loài động vật được sử dụng trong Y học cổ truyền Việt Nam, trong đó có 71 loài nằm trong Danh sách đỏ IUCN.
(TRAFFIC, 2008)
40%
thầy thuốc Đông y thừa nhận vẫn thường xuyên kê đơn mật gấu cho bệnh nhân.
(Animal Asia Foundation, 2013)
Hội nghị lần thứ 3 của Mạng lưới Bảo vệ Động vật Hoang dã trong Y học Cổ truyền được tổ chức tại Huế, Việt Nam.
Ngày 18 tháng 5 năm 2025, các chuyên gia Y học Cổ truyền (YHCT) từ khắp nơi trên thế giới đã hội tụ tại Huế (Việt Nam) để tham dự Hội nghị quốc tế về Bảo vệ Động vật Hoang dã trong Y học Cổ truyền lần ba. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong phong trào toàn cầu nhằm loại bỏ các loài thực vật và động vật nguy cấp khỏi y học cổ truyền, đồng thời thúc đẩy các giải pháp thay thế thân thiện với môi trường.
TÀI NGUYÊN
Medicinal substitutes for pangolin scales
Medicinal substitutes for tiger bone glue
Medicinal substitutes for rhino horn
Medicinal substitutes for bear bile
“Chúng tôi hy vọng hội nghị và liên minh này sẽ tạo ra một nền tảng cho các nhà nghiên cứu khoa học, giáo sư và các chuyên gia chia sẻ kết quả nghiên cứu của họ và thảo luận về sự hợp tác trong tương lai nhằm hướng tới việc thực hành y học thảo dược bền vững mà không sử dụng động vật có nguy cơ tuyệt chủng. Chúng tôi hình dung một tương lai nơi y học thảo dược sẽ là một phương pháp xanh, thân thiện với môi trường vì sức khỏe của con người và Trái đất.”